Tuinmagazine 2016 - Ontdek het hier of vraag je exemplaar in je dichtstbijzijnde Brico-winkel!
Sluiten

Geuren in de vijvertuin

Wij hebben als mensen een uitzonderlijk - voor een groot deel onbewust - geheugen voor wat wij met de neus waarnemen. De vraag is of je een geur kan losmaken van herinneringen die er onherroepelijk aan vast zitten? Het is in ieder geval uiterst moeilijk om een geur als nieuw te proeven en te beoordelen. Geuren, ook die van planten, kunnen verbonden zijn met slechte of goede herinneringen uit onze jeugd. Zij doen ons misschien denken aan de muffe lucht in logeerkamers met mottenballen en te oude lavendelzakjes… of anderzijds aan het onbezonnen speelplezier als kleuter in grootmoeders bloemende fruittuin.

Van deo tot parfum

Geuren tellen momenteel nog nauwelijks mee. Onze maatschappij is toegespitst op beelden en geluiden die van op afstand kunnen gestuurd worden en ons wereldbeeld domineren. Geuren zijn moeilijk te beschrijven, echte benamingen hebben wij er niet voor.

Saururus cernuus

Dit in tegenstelling tot de kleuren, waar een bijna oneindig aantal benamingen ter beschikking staat: hemelsblauw, koningsblauw, diepblauw, ultramarijnblauw, turkooisblauw, ceruleumblauw, kobaltblauw, pruissischblauw en ga zo maar verder. Hoe benoemen wij een zoete geur? Suikerzoet misschien maar suiker ruikt nauwelijks, of honingzoet misschien en dan zitten wij al aan het eind van onze woordenschat. Een groot deel van de geuren die wij in onze verstedelijkte omgeving tegenkomen, zijn alles behalve echt. Ook deodorant, parfum en shampoo 'met dennengeur' zijn niet meer dan ersatz. De originele, frisse natuurlijke geuren van planten zijn dringend aan herwaardering toe en zeker in en rond de vijver zijn er mogelijkheden te over.

 

Lentegeuren

Kaapse waterlelies (Aponogetondistachyos) ruiken heerlijk naar vanille en amandelen. Ze hebben niets van doen met echte waterlelies. De witte bloemaren en langgerekte, op het water drijvende bladeren kunnen voor winterse verrassingen zorgen. Deze uit Zuid-Afrika afkomstige planten bloeien vaak in de winter. In tegenstelling tot de echte waterlelie bloeit de Kaapse waterlelie ook in stromend water. De bloem geurt heerlijk. Het parfum kan zo sterk zijn dat de hele vijveromgeving ernaar ruikt. De witte bloemen verkleuren groen bij het ouder worden en buigen onder water, waar de vruchten rijpen. Wanneer de vruchten rijp zijn, stijgen zij naar het wateroppervlak en laten de zaden los. De zaden kunnen tot 17 x 5 mm groot zijn en hebben een rechte kiem zonder kiemwit. Ze zullen wegdrijven om een goed verspreiding te verzekeren. Daarna zinken zij en kiemen wanneer het water niet te diep is. Wist u dat de bloemen eetbaar zijn en in Zuid-Afrika zelfs in blik verkrijgbaar zijn?

Zodra het maartzonnetje de beschutte hoekjes en tuintjes verwarmt ontluikt het maarts viooltje (Violaodorata) . Hoeveel dichters hebben het bezongen, om haar lieflijkheid, om haar nederigheid: en geen die het ontdekt of hij wordt vertederd. Maarts viooltje was in de Oudheid een heilige bloem. Men vlocht er toen kransen van voor Saturnus. Dit was de aan Pan gewijde bloem, de almachtige godheid van de Natuur en het Leven.

Viola odorata

Viola was de trouwens de naam die de Romeinen gaven aan verschillende geurige bloemen. Maarts viooltje is een lentebode die een eerder vochtig plaatsje verdient in de buurt van de vijver. De geur is kostelijk zoet.

Aziatische moerasaronskelk (Lysichitoncamtschatcensis) prijkt witbloeiend in het voorjaar en geurt beduidend beter dan de eerder onaangenaam riekende gele moerasaronskelk (Lysichitonamericanum). Men moet er wel aan ruiken, wil men de zoete geur opvangen. De enorme, wel een meter hoge, bladeren lijken op bananenbladeren en hebben mooie donkere dwarsbanden. Moerasaronskelken groeien het best in volle grond langs de vochtige rand van een natuurlijke vijver of in een aangelegd moeras. Dan kunnen de wortels zich diep in de grond boren. Kleigrond, aangevuld met baggergrond of veengrond vinden ze geweldig.

De decoratieve zwaardvormige bladeren van kalmoes (Acoruscalamus) ruiken naar kaneel. De wortels geuren nog sterker en zeer aangenaam. Ze worden gebruikt bij de productie van een aantal kruidenbitters. De 'wildvorm' van kalmoes is misschien niet erg decoratief maar de roomkleurig gestreepte "Variegatus" des te meer, zeker in de lente wanneer de bladeren onderaan rozig aanlopen. Deze bonte vorm doet het uitstekend in het vrije water, maar niet in de moeraszone, dit in tegenstelling tot de "wildvorm" die het ook goed doet in het moeras. Echt inheems is kalmoes niet maar werd om zijn geneeskrachtige eigenschappen eind van de zestiende eeuw ingevoerd in Europa en verwilderde.

Zelfs zuurstofplanten doen mee aan het geurenballet. Waterviolier (Hottoniapalustris) vormt fijn ruikende lila bloemen, die ongeveer 25 cm boven het water uitsteken. Wel spijtig dat het geen gemakkelijke zuurstofplant is. In de natuur komt hij vooral voor op plaatsen met zoete kwel, met andere woorden verticaal uit de bodem opstijgend vocht.

Hottonia palustris

Waterviolier groeit meestal in water van 10 tot 45 cm diep, verkiest eerder zacht en voedselarm water en een lichte maar niet te zonnige standplaats. Te hoge gehaltes aan stikstof en fosfaat in het water worden niet verdragen. Lichte schaduw is geen probleem, integendeel. In volle schaduw bloeit Hottoniapalustrisminder goed. Het is een vijvergewas waar men geluk moet mee hebben. Hij doet het soms goed aan de modderige rand van een natuurvijver. In de andere gevallen verdient het aanbeveling waterviolier in mandjes te planten. Concurrentie van naburige planten wordt niet erg goed verdragen. Waterviolier houdt ervan om nu en dan te verlanden, wat in een kunstmatige vijver nogal wat werk en aandacht vraagt.

Zomergeuren

Primulaflorindaeheeft onder de primula's wellicht één van de beste en sterkste geuren; de geur is bedwelmend. De grote bepoederde hoofdjes zwavelgele bloemen ruiken sterk naar citroen.

Primula florindae

Een groep planten vult de avondlucht met deze geur. Deze, echt zeer groot (tot 90 cm) wordende moerasprimula houdt van kalkrijke grond in zon of lichte schaduw. Er bestaan donker gekleurde cultuurvormen die nog zwaarder geuren. Uiteraard zijn er nog heel wat andere primulasoorten geschikt voor vochtige grond. Hier volgen enkele van de sterkst geurend onder hen: P. alpicola, P. anisodora(anijsgeur), P. chionantha, P. ioessa, P. prolifera(kalkminnend), P. reidii williamsii en P. sikkimensis

Goudknopje (Cotulacoronopifolia) is een eenjarig plantje waar men toch jarenlang plezier kan aan beleven doordat het zich spontaan uitzaait rond sommige vijvers. De knoopjesachtige gele bloemen zijn de reden waarom dit vijverplantje wel eens gekweekt wordt. Het gekneusde blad ruikt naar citroen. Een ras met roomkleurige bloemen is zelden verkrijgbaar en noemt: Cotulacoronopifolia 'Cream Buttons'.

Het hoeven niet altijd bloemen te zijn die onze neus bekoren. Cyperuslongus, cypergras, is een plant voor de vijverrand. De glanzendgroene, grasachtige bladeren en in de zomer vertakte, kastanjebruine bloei-aartjes wuiven langs de waterkant. Gekneusde stengels hebben een zoete mossige geur. Ook de wortels hebben deze geur. Als opvallende solitair of in groep toegepast is lang cypergras een originele en decoratieve vijverplant voor de oeverzone. De plant is het mooist tijdens zijn bloeiperiode die plaatsgrijpt in volle zomer tijdens de maanden juni, juli en augustus. Het verdient aanbeveling lang cypergras in de herfst te verplanten of te verjongen. De winters worden vrij goed doorstaan.

Cyperus longus

Moerasspirea (Filipendula ulmaria) is een bekende oeverplant met een wel erg welklinkende Latijnse naam. De naam koningin der weiden wordt ook gebruikt. De roomkleurige bloeipluimen van moerasspirea hebben een zware geur die wat aan meidoorn doet denken maar dan zonder de ondertoon van visgeur. Moerasspirea is het kruid dat tal van prominenten in de Middeleeuwen en nadien op de vloeren van de kamers lieten strooien om het ongedierte uit huis te houden.

Filipendula rubra

Het was ook een strooisel tegen onreinheid. Het goudbladige ras 'Aurea' is erg decoratief maar groeit spijtig genoeg zéér traag. De cultivar 'Variegata' is goudgevlekt en groeit beduidend beter.

Anemopsis californica of Yerba mansa is zeker een van de interessantste nieuwigheden van de laatste jaren wat betreft moerasplanten. Yerba mansa is een gewas dat mooi en geurend is en hopelijk binnenkort in meer en meer vijvers te bewonderen zal zijn. Deze nieuw gecommercialiseerde vijverplant met speciale kamfer eucalyptusgeur is afkomstig uit het zuidwesten van de Verenigde Staten, van Kansas tot Texas in het oosten tot California en Oregon in het noorden en de naburige gebieden in Mexico. Daar wordt hij al eeuwenlang gebruikt als medicinale plant.

Nu komen wij bij de koninginnen onder de vijvergewassen, de waterlelies. Veel waterlelies hebben een exotische, zoete geur. Een paar van de meest geurende rassen zijn: 'Arc-en-ciel', 'Caroliniana Perfecta', 'Dawn', 'Gold Medal", 'Helen Fowler', 'odorata'Alba', 'Mayla', 'Turicensis', 'Firecrest', 'Sulphurea Grandiflora', 'W.B. Shaw', 'Rose Arey', 'Helen Fowler', 'Sunrise', 'Perry's Fire Opal' en 'Pink Opal'. Probeer een of meer van deze variëteiten op de kop te tikken en pas ze bij voorkeur toe in een verhoogde vijver om ten volle te kunnen genieten van hun bedwelmende geuren.

Nymphaea 'Helen Flower'

Geurend het jaar rond

Houttuyniacordataheeft bladeren, die als ze gekneusd worden een scherpe geur verspreiden. Hier is een kleinewaarschuwing op zijn plaats. Sommigen vinden dat de geur van Houttuyniaop die van sinaasappels lijkt.

Houttuynia cordata

Anderen denken aan rotte vis of bloed. Persoonlijk vind ik al deze geuren terug in dit plantje. De wel erg kleurrijke variëteit 'Chamaeleon' zal zeker opvallen wat betreft bont effect. Houttuyniais nauw verwant met Saururus cernuus(Leids plantje). Dit is een aquariumplant met hartvormige bladeren, die het wonderbaarlijk goed doet in de buitenvijver en zelfs volledig winterhard blijkt te zijn. Hij bloeit in de zomer met hangende aren geurende witte bloemen. Ook bij dit gewasje kan men erover discussiëren of het nu goed ruikt of … stinkt.

Iets waarover wellicht iedereen het eens is: watermunt (Mentha aquatica) heeft een heerlijk frisse geur. Misschien vergeet men de minder prettige eigenschap van deze inheemse plant erdoor: het woekeren. Aparte vijvertjes zijn de enige veilige groeiplaats voor deze erg invasieve plant. Een ander lid uit het muntgeslacht, Mentha longifolia(hertsmunt) is eveneens geschikt voor een vochtige tuin. Ook Mentha pulegium, polei, vormt kruipende zoden die zich prima thuisvoelen in vochtige grond. Aan het eind van de zomer hult polei zich in lila bloemen en heeft dan een heerlijke muntgeur.

Wie van een fijn muntluchtje houdt maar niet te vinden is voor woekeraars kan ik Preslia cervinaaanbevelen. Dit leuk, laag vijverplantje hoort zelfs in de kleinste watertuintjes thuis. Presliacervinais een doorlevende plant, volledig winterhard en lang bloeiend met mooi pastelpaarse kleur.

Preslia

De honingrijke bloemen worden gretig bezocht door bijen. Het delicate parfum lijkt op dat van munt maar is fijner en aangenamer. Presliagroeit in elk type bodem. Het plantje houdt van zon en verdraagt een waterdiepte tot 30 cm. Hoewel: een waterdiepte tussen 2 en 5 cm is ideaal. Het geurt werkelijk zeer fijn en draagt lila bloempjes. De cultivar Presliacervina 'Alba' bloemt wit en heeft als nadeel dat verwelkte rossige bloempjes nogal opvallen tussen de witte.

'Paniculata' is een voortreffelijke aanwinst. Zon of halfschaduw en zure grond worden geprefereerd. De struik wordt 2,5 m hoog. Grote tuinen kunnen misschien enkele geurende vochtminnende bomen huisvesten zoals Salixaegypticaen Salixtriandra, die geurende katjes hebben en Salixpentandra(laurierwilg) die welruikende bladeren heeft.

Een beetje aandacht bij het zoeken naar de juiste vijverplanten en u zult met teugen genieten van al die aroma's. Nog wat geurende rozen en kamperfoelie tegen de muur en het door u gecreëerde waterwonderland zal ieders zinnen strelen. Om u te doen waterneuzen.

Nymphaea odorata 'Alba'

Guido Lurquin