Tuinmagazine 2016 - Ontdek het hier of vraag je exemplaar in je dichtstbijzijnde Brico-winkel!
Sluiten

Levendige tinten in een grijze tuinperiode

De in ons land zeldzame moeraswolfsmelk bloeit van mei tot juli. In het najaar krijgt deze stevige moerasplant echter zijn mooiste sierwaarde. Dan kleuren de lancetvormige bladeren hevig purperrood en verlevendigen ze het triestgrijze tuinleven.

Moeraswolfsmelk is voor de vijver een juweel van een plant die in ons land spijtig genoeg steeds zeldzamer wordt en erg bedreigd is. Gun dit sieraad zeker een plaats in of naast uw vijvertuin. De opvallende hevig purperrode herfstkleur van de stengels zal u zeker aanspreken. Tot in de maand december kunt u genieten van deze pracht. Dat zorgt voor een levendige tint in deze grijze tuinperiode.

Een veelzijdig geslacht

Het geslacht Euphorbia werd genoemd naar Euphorbos, lijfarts van de Mauretaanse koning Juba II en gestorven in 54 voor Christus. Dokter Euphorbos was de schoonzoon van Antonius en Cleopatra en tevens een beschermeling van Julius Caesar. Hij publiceerde een tekst over de geneeskrachtige eigenschappen van Euphorbia. Dit grote plantengeslacht levert de mensheid zowel voedsel en was als olie en rubber, zowel gif als medicijnen, zowel afscherming voor veekralen als mooie kamer- en tuinplanten' zelfs vijverplanten.

Het genus Euphorbia is met zijn 2000 soorten het grootste geslacht binnen de Euphorbiaceae. De meeste vertegenwoordigers van het genus komen voor in de subtropen en warmere gematigde klimaten. Er is een grote verscheidenheid zowel in grootte en vorm als in groeiplaats. Er zijn dwergjes bij die slechts een paar centimeter hoog worden en soorten die tot 30 meter hoogte halen. De woestijnbewoners zien er vaak uit als cactussen. Hun vlezige stammen kunnen vlak zijn, cilindrisch of bolvormig en dragen vaak stekels. Zonder bloemen zijn ze niet zo gemakkelijk te onderscheiden van cactussen. Een eenvoudige truc brengt uitsluitsel: maak en snede en zie wat er gebeurt: bij de Euphorbia-soorten komt er een melkachtig latex tevoorschijn, bij de cactussen niet (tenzij bij leden van de Mammilarias, maar deze zijn zoals hun naam aangeeft tepelvormig). Alle wolfsmelken bevatten een wit sap dat irriterend op de huid werkt en meestal bij inwendig gebruik giftig is.
In de tuin zijn Euphorbia amygdaloides, Euphorbia polychroma (kleurige wolfsmelk), Euphorbia griffithii en Euphorbia cyparissias (cypreswolfsmelk) zeker geen onbekenden. Ook de alombekende kerstster, je weet wel: de hevig 'roodbloemende' plant die tijdens de kerstperiode massaal gekocht wordt, is een lid van hetzelfde genus en noemt wetenschappelijk 'Euphorbia pulcherrima'. Dit alles om duidelijk te maken dat de ene wolfsmelk de andere niet is.

Een forse moerasplant

Moeraswolfsmelk werd door Linnaeus beschreven in 1753 en is inheems in Europa en Siberië. Hij komt voor in moerasgebieden en langs oevers van beken en vijvers. In vochtige bossen en aan de zoom van wilgenhakhout, op periodiek of altijd nat turfachtig of humusrijk slib voelt deze plant zich ook thuis.
Moeraswolfsmelk is een forse overblijvende vijverplant met kruipende uitlopers. De wijd vertakte, kruipende wortelstok vormt een wortelstelsel, dat wel één meter diep kan reiken.

Zijn rechtopgaande, vertakte stengels kunnen 120 cm lang worden. Niet zelden worden ze zelfs tot 150 cm hoog. Smal lancetvormige bladeren, die tot 8 cm lang en 2 cm breed zijn omkransen de stevige stengels. Verspreidbladig zijn ze, zittend en bijna gaafrandig of getand. Aan de bovenzijde zijn de blaadjes donkergroen, aan de onderzijde blauwgroen. Hierdoor lijkt de plant wat op een kleine wilg. Moeraswolfsmelk bloeit van mei tot juli. De bloeiwijze is hoog gespecialiseerd en wordt cyathium genoemd. De bloemen staan in een veelstralig schijnscherm tussen geelgroene napvormige schutbladen. Zoals bij alle leden van de familie zijn het de schutbladen die vooral opvallen. De veel kleinere kelkblaadjes zijn ook geel en de kelk draagt gele, ovale klieren. Dit alles dient ertoe, de bloeiwijze meer op een bloem te doen lijken. De bestuiving gebeurt vooral door vliegen van het geslacht Diptera. Deze worden gelokt door de vlakke 'platforms' van veel honingafscheidende klieren. Na de bloei komen er drielobbige vruchten met ronde wratten. Het type splitvrucht van Euphorbia noemt men wetenschappelijk regma; de deelvruchtjes springen zelf explosief open nadat ze van elkaar zijn.

Giftige rupsen

Een vlindersoort heeft zich gespecialiseerd en haar rupsen vreten vooral aan wolfsmelkplanten. Het is Hyles euphorbiae of wolfsmelkpijlstaart. Maak er u geen zorgen over want het is een pijlstaartvlinder die vooral voorkomt in zuidelijkere gebieden. In onze streken is hij zeer zeldzaam. Het tegenkomen van de special rups is een belevenis op zich. Met haar opvallende tekening laat ze aan haar belagers weten dat ze giftig is (door het eten van giftige planten).

Niet in een klein potje

Moeraswolfsmelk wordt aangeboden in de meeste vijverspeciaalzaken maar wordt al bij al weinig aangekocht. Dat komt vooral doordat kleine planten die in een potje staan er erg droevig uitzien: een ijl stengeltje met wat verkleurde en verlepte blaadjes nodigt niet direct uit tot aankoop. De plantjes lijken ziek en in slechte staat. Maak u hierover geen zorgen. Moeraswolfsmelk is een plant die niet thuishoort in een klein potje en dat duidelijk laat merken. Het is echter een sterk gewas dat deze marteling zeer lang kan verdragen zonder er echt onder te lijden. Eens men de plant in een grote mand zet of in volle vijver, slaat hij direct aan en toont er zijn ware aard.

Nuttige wenken

  • Een waterdiepte van 0 tot 10 cm is gewenst, bij voorkeur in de zon maar halfschaduw wordt ook goed verdragen. Ook in niet té droge tuingrond groeit de plant. Moeraswolfsmelk is een zeer waardevolle plant voor watertuinen. Hij woekert niet maar blijft mooi op zijn plaats. Als achtergrond is hij door zijn vulling erg geschikt. De heldere tinten van gebladerte en bloemen brengen de zon naar de waterpartij. Het worden grote, imposante geelgroene ruikers. Voorzie een plantafstand van een meter tussen de planten onderling.
  • Royale, solitaire groepen aan de oever of in het vrije water staan het mooist. Als vlakvullende onderbeplanting worden de planten wel eens gebruikt voor natuurlijke vijveroevers. Voor grotere vijvers kan gedacht worden aan een combinatie met moerasspirea, kattestaart en koninginnekruid.
  • U kunt nog meer genieten van moeraswolfsmelk, mits een kleine inspanning: na de bloei de stengels voor de helft inkorten. Er treedt dan herbloei op, wat erg leuk is. De citroengele bloemen lijken in de schemering licht te geven.
  • Vermenigvuldiging van moeraswolfsmelk gebeurt probleemloos door delen van de wortelstok of zaaien. Opgepast! Het witte melksap van moeraswolfsmelk is giftig en irriteert de huid. Het is verstandig daar rekening mee te houden.
  • Als cultuurvariëteit kan Euphorbia palustris 'Walenburg Glorie' vermeld worden. Dit is een wat kleinere, fijnere en lichtere plant, slanker en minder vertakt. Hij groeit ook minder snel.

Tekst en foto's: Guido Lurquin