	Planten en bloemen

	Agenda

	Evenementen

	Een plant kiezen

Uit aarde en vuur

Enkele eeuwen geleden werden kleiklinkers in het Midden-Oosten ontdekt. Vooral onder invloed van de Romeinen werden ze wijd verspreid. Ze legden er hun verharde wegen, de heirbanen, mee aan.

In ons land wordt anno 2006 nog steeds klei uit het Scheldebekken (Oudenaarde) ontgonnen om er hoogwaardige kleiklinkers van te maken. De kwaliteit van de klei speelt hierbij een grote rol. Voorraden klei worden opgeslagen en nadien in grote bakken gedoseerd. Vervolgens wordt de klei gemengd en gewalst. Er worden geen kleurpigmenten aan de klei toegevoegd. De kleur van de kleiklinker is dus afhankelijk van de gebruikte kleisoort en zal steeds dezelfde kleurintensiteit behouden. Na dit proces wordt de klei onder druk in de vormbakken van een klinkerpers geperst. Door de vormbakken eerst te bezanden kunnen deze geperste kleivormen zonder problemen op geperforeerde droogplaten gelegd worden. Onbezande vormbakken geven een ander effect op de kleiklinker. Nadien moeten de gevormde stenen drogen in computergestuurde droogkamers. Een ventilator zorgt voor de nodige luchtcirculatie. Een andere manier om kleiklinkers te bekomen kan d.m.v. het strengpersprocedé. Hier wordt de klei onder hoge druk door een bepaalde opening geperst en worden de klinkers met een draad op maat gesneden. Bij een strengpersklinker is de grote maatvastheid een troef. De gedroogde klinkers worden gestapeld op een ovenwagen die zo de oven kan binnenrijden. Afhankelijk van het beoogde resultaat worden de klinkers in de daartoe bestemde oven gebakken. In een oude veldoven werden de klinkers met de hand gestapeld.

Tegenwoordig worden de meeste klinkers gebakken in een tunneloven. Deze zijn meer dan 100 meter lang en volledig computergestuurd. Om de stenen er authentieker te laten uitzien, worden bepaalde modellen nog steeds met de hand gestapeld, de rest gebeurt machinaal. Bij een vlamoven daarentegen blijven de stenen ter plaatse en verplaatst het vuur zich van kamer tot kamer. Dit geeft een natuurlijker uitzicht aan de kleiklinkers die onregelmatiger en boller zullen staan en meer strepen vertonen. Een ringoven hanteert hetzelfde principe als een vlamoven, met dit verschil dat er geen kamers aanwezig zijn, maar wel een continue gang in de vorm van een ovaal. Hier wordt met kolen gestookt. Afhankelijk van het gewenste eindresultaat kunnen de kleiklinkers ook getrommeld worden om ze zo een authentieker karakter te geven. Tot slot worden de klinkers verzameld en verpakt en zijn ze klaar om verwerkt te worden.

Verschil gevelstenen en kleiklinkers

Bij gevelstenen zijn de druksterkte, de wateropname en de vorstbestendigheid de belangrijkste kenmerken. Kleiklinkers moeten naast al deze eigenschappen ook nog bestand zijn tegen slijtage en splijten.

Gebruik dus best nooit gevelstenen om een oprit te verharden: de stenen zullen zeer snel breken en afschilferen. Als terrasje, sier- of tuinpad kunnen bepaalde slijtvaste gevelstenen wel voldoen. De stenen zullen echter wel sneller vuil en mossig worden, aangezien de wateropname van gevelstenen meestal groter is dan bij kleiklinkers.

Wie na het bouwen of verbouwen van zijn woning bakstenen over heeft en deze wil gebruiken in de tuin, doet best enkele grondige testen.

Voor- en nadelen

Kleiklinkers zijn duurzaam, behouden hun oorspronkelijke kleur en worden steeds mooier na verloop van tijd. Dit in tegenstelling tot betonstraatstenen die na enkele jaren verkleuren.

+ Gebakken steen straalt sfeer uit en sluit mooi aan bij de woning.

+ Ook kleine fragmenten, zoals een tuinpad of een accent in het terras, komen goed tot hun recht.

+ Kleiklinkers kunnen zonder problemen herbruikt worden. Ook deze herbruikstenen zijn te koop in de handel.

+ Kleiklinkers blijven ook bij regenweer anti-slip.

+ Om de prijs te drukken kunnen de stenen eveneens plat geplaatst worden.

- Kleiklinkers zijn in vergelijking met betonstraatstenen relatief duur, maar dit is te verklaren door het intensieve bakprocédé en het nodige energiegebruik dat hiermee gepaard gaat.

- Kleiklinkers zijn een natuurproduct en vervolgens niet 100 % maatvast. Hierdoor zijn ze moeilijker te plaatsen dan betonstraatstenen. De tuinarchitect of tuinaannemer kan hierbij raad geven.

Formaten

Er zijn verschillende formaten beschikbaar. Afhankelijk van het merk variëren de maten. Het formaat het meest gelijkend op een baksteen is het waalformaat.

Waalformaat

lengte: tussen 200 en 220 mm

breedte: 50 mm

hoogte: tussen 100 en 110 mm

Dikformaat

lengte: tussen 200 en 215 mm

breedte: tussen 65 en 70 mm

hoogte: tussen 100 en 110 mm

Rijnformaat

lengte: tussen 170 en 185 mm

breedte: tussen 40 en 50 mm

hoogte: tussen 80 en 100 mm

Noot: de bovenstaande maten zijn indicatief. Sommige merken hebben ook vierkante kleiklinkers in hun gamma.

Stap voor stap

Het plaatsen van kleiklinkers is een kunst op zich. Als u de volgende richtlijnen en raadgevingen volgt, bent u al goed op weg opdat uw bestrating in de toekomst niet zal uitdraaien op kommer en kwel, maar tijdloze garanties kan bieden.

1. Om later geen problemen met verzakkingen te krijgen is het zeer belangrijk om de nodige aandacht aan de fundering te besteden. Deze laag mag enkel geplaatst worden op een stevige ondergrond. Wanneer deze aangevoerd is of los ligt, moet ze uitgraven worden tot de onderliggende vaste grond.
Voor opritten is het aan te raden eerst een laag fijne steenslag als onderfundering te gebruiken. Deze laag moet goed aangetrild worden.

2. Boven deze laag wordt een funderingslaag in gestabiliseerd zandcement aangebracht: 15 cm voor opritten en 10 cm voor terrassen en paden. Verhouding cement/zand: 150 tot 200 kg cement voor 1 m³ zand. Deze fundering wordt best laagsgewijs aangebracht en steeds grondig getrild om latere verzakkingen te voorkomen.

3. Bepaal nu de afgewerkte niveaus van het te bestraten oppervlak en verminder dit met de hoogte van de steen. Op die hoogte moet de laatste laag zandcement met een profiel glad getrokken worden. Voorzie steeds een minimale afwateringshelling van 2 %, d.w.z. een niveauverschil van 2 cm op een lengte van 1 m. Dit is een zeer belangrijk en minutieus werk!

4.Span de nodige draden om makkelijk het gekozen verband uit te voeren.

5. Meng bij het plaatsen de klinkers van de verschillende palletten zodat een egale kleurschakering bekomen wordt. Laad ook steeds verticaal af om zo de minimale maatverschillen van de klinkers gelijkmatig te verdelen. Gebruik beschadigde klinkers om te verzagen bij de afwerking.

6. Plaats de kleiklinkers met een minimale voeg of met een ruime voeg. Om randschade te voorkomen worden ze best niet rakend tegen elkaar geplaatst.

7. Corrigeer waar nodig en strooi een dunne laag zand over het geheel. Hiervoor kan wit zand, breker- of rivierzand gebruikt worden.

8. Gebruik een trilplaat om het geheel te effenen. Voorzie hieronder best een rubberen mat zodat de kleiklinkers niet beschadigd worden.

9. Verspreid opnieuw zand over de gehele oppervlakte en borstel dit in de voegen. Voor er betreding of autoverkeer plaatsvindt moeten de voegen volledig gevuld zijn zodat de klinkers niet meer kunnen verschuiven. Laat, indien mogelijk, het geheel twee weken rusten zodat de fundering voldoende kan uitharden.

Invoegen

Kleiklinkers kunnen geplaatst worden met of zonder een voeg.

Meestal wordt geopteerd voor het leggen zonder voeg. Het opvullen kan op volgende manieren:

1. Opvullen met zand. Dit kan met wit zand, maar is niet aan te raden. Het duurt zeer lang alvorens alle voegen gevuld zijn en het zand blijft ook relatief lang vochtig zodat mosvorming snel zal optreden. Gebruik eerder rivier- of duinzand.

2. Opvullen met splitzand. Dit splitzand doet de kleur van de kleiklinker beter uitkomen en is verkrijgbaar in verschillende kleuren:

A. bordeauxrood
B. lavazwart
C. goudgeel
D. aardebruin

Het kan gebruikt worden om de voegen volledig mee te vullen of enkel als afwerkingslaagje van ongeveer 2 cm bovenop een ander voegzand.

3. Opvullen met split. Dit is gemalen natuursteen met een donkere kleur en wordt zeer vaak gebruikt bij openbare straten en pleinen. Wegens kans op uitspoelen is het niet aan te raden voor opritten met een te steile helling.

4. Invoegen met zeer vloeibare mortelpap op basis van rijnzand, cement en water.

Werkwijze :
1. De klinkers goed nat spuiten.
2. Mortelpap over de klinkers gieten.
3. Spuit de mortelpap onmiddellijk weg met de tuinslang.
4. Bestrooi met zand en veeg het in de niet-gevulde gaatjes.
5. Invoegen met product op basis van harsen. Voordeel: laat geen cementsluier achter.

Wie opteert voor een rechtlijnig patroon plaatst de kleiklinkers best met een voeg:

Werkwijze :
1. Meng de mortelpap, bestaande uit zand, cement (25 %) en water, goed door elkaar tot een vloeibaar deeg. TIP: gebruik cement P-30, deze hecht zich minder snel vast dan P-40 cement. Kies de kleur van de voeg in functie van de kleur van de steen.

2. Giet de mortelpap uit over de geplaatste kleiklinkers.

3. Veeg met een stijve borstel de mortelpap in de voegen. Dit werk gaat vlotter wanneer het oppervlak regelmatig met water besproeid wordt.

4. Laat de mortelpap nu goed stijven in de voegen. Best om de 15 minuten de ingepapte klinkers besproeien om te vermijden dat de mortelpap zich begint te hechten aan de klinkers.

5. Na ongeveer 30 minuten is de mortelpap voldoende gehard om de kleiklinkers terug proper te sproeien. Doe dit met een zachte straal om uitspoeling te voorkomen en met een vloeiende armbeweging. Het overtollige water wordt zo snel mogelijk met een borstel afgevoerd. Steeds het werk eindigen met het besproeien van water op de klinkers.

TIP: werkschoenen steeds proper afspoelen!

Er zijn zeer veel verschillende verbanden met kleiklinkers mogelijk. Afhankelijk van het formaat van de steen en het beoogde resultaat wordt voor een bepaald verband geopteerd. Elk verband heeft zijn voor- en nadelen en zijn mogelijkheden en beperkingen. De grote keuze laat toe zeer creatief uit de hoek te komen!

Halfsteensverband

Dit is een zeer eenvoudig verband en wordt om die reden ook het meest toegepast.

Loodrecht

De stenen worden loodrecht op de kantstrook geplaatst. Bij de volgende rij zal de klinker een halve steen verspringen zodat de afwerkingsstenen steeds volle of halve stenen zijn. Aangezien er minder zaagwerk is dan bij andere verbanden, zal het werk sneller vooruit kunnen gaan.

Evenwijdig

Dit verband wordt vaak toegepast bij paden die recht of slingerend kunnen zijn. De stenen volgen evenwijdig de lengte-as van het pad.

Diagonaal

Hier worden de klinkers onder een hoek van 45° geplaatst waardoor de stenen beter op hun plaats blijven. Er is wel meer zaagwerk aangezien elk passtuk schuingezaagd moet worden.

1/3- en 1/4-verband

Deze verbanden worden minder vaak toegepast. De stenen verspringen steeds een derde of een vierde bij de volgende rij.

Keperverband

De stenen worden onder een hoek van 45° op de kantstrook geplaatst. De afwerking is niet zo makkelijk aangezien er veel zaag- en puzzelwerk aan te pas komt.

Elleboogverband

Hier worden de stenen loodrecht op en evenwijdig met de kantopsluiting geplaatst. Ze vormen samen een "elleboog". Dit verband is zeer stabiel.

Visgraatverband

Bij dit verband worden de stenen diagonaal op de kantopsluiting geplaatst en vormen ze een "visgraat".

Blokverband

Afhankelijk van de afmetingen van de klinker worden de stenen twee aan twee, drie aan drie of vier aan vier haaks op elkaar geplaatst. Zeer decoratief bij het bestraten van strakke oppervlakten en vierkanten in het ontwerp.

Wildverband

Voor een los en niet-gestructureerd resultaat kan het wildverband gebruikt worden. Hier worden de stenen op willekeurige afstanden van elkaar geplaatst.

Cirkelverband

De stenen worden cirkelvormig geplaatst. Dit kan op twee manieren: plat of haaks op de cirkel. Bij dit laatste spreekt men dan van een rollaag. Het is een ideale manier om boogvormige accenten te leggen of een cirkel af te boorden. Bij het plat plaatsen van de klinkers mag de cirkel niet te klein zijn, zoniet moeten er klinkers gezaagd worden om in de cirkel te passen, wat zeer arbeidsintensief is en minder attractief.

Varianten op bestaande verbanden

1/3-blokverband
Hier worden de drie horizontaal geplaatste klinkers afgewisseld met één verticaal geplaatste klinker. Bij de volgende rij zal de verticale klinker in het midden staan van de drie horizontale van de bovenste rij.
2/3-blokverband
Dit is hetzelfde als het 1/3-blokverband, maar hier worden 2 klinkers verticaal geplaatst.

Dubbel halfsteensverband

De klinkers worden twee aan twee halfsteens gelegd.

Dubbel elleboogverband
Hier worden de stenen per twee in elleboogverband gelegd. Varianten hierop zijn het dubbel visgraatverband en het dubbel keperverband.

Onderhoud van kleiklinkers
Kleiklinkers zijn onderhoudsvriendelijk. Door het bakken van de klei op zeer hoge temperaturen (vanaf 1000°) worden ze zeer hard en bijna ondoorlatend. Hierdoor vormen er zich weinig mos en algen op de stenen. Eenmaal per jaar afspuiten met een hogedrukreiniger en nadien onmiddellijk opnieuw invoegen met zand is voldoende. Ook verdund bleekwater haalt probleemloos al het groen van de stenen. Een verrassend wondermiddel is azijn: het kuist niet alleen de stenen, maar doodt ook het mos tussen de voegen dat je er na enkele dagen gewoon kan uitborstelen. Eveneens alle reinigings- en anti-mosproducten mogen gebruikt worden. De kleur van de kleiklinker wordt hierdoor niet aangetast.

Met dank aan Vande Moortel voor de informatie en rondleiding in de steenfabriek: www.vandemoortel.be

en Terca: www.wienerberger.be

Geschiedenis en ontstaan:

Ruwe klei wordt ontgonnen uit rivierbekkens.
De klei wordt gemengd en gewalst.
Onder druk wordt de klei in de vormbakken van een klinkerpers geperst.
Idem 3
De geperste kleivormen worden op geperforeerde droogplaten gelegd.
Deze platen worden in hoge karren gestapeld.
In de computergestuurde droogkamers zorgt een ventilator voor de nodige luchtcirculatie.
De gedroogde stenen worden met transportbanden vervoerd.
Gedroogde stenen, klaar om gestapeld te worden.
Bepaalde modellen worden met de hand gestapeld om zo het authentiek karakter van de steen te bewaren.
Idem 10
Stapel stenen, klaar voor de oven.
Stapels stenen, klaar voor de oven.
In de tunneloven kan de baktemperatuur tot 1180° oplopen.
Idem 14
Idem 14
Getrommelde stenen worden met de hand op palletten gestapeld.

Invoegen:

Splitzand: bordaux-rood

Splitzand: lava-zwart

Splitzand: goud-geel

Splitzand: aarde bruin (deze dia is niet meegeleverd, maar wordt nog opgestuurd)

legverbanden:

halfsteensverband

halfsteensverband evenwijdig (foto taxushaag + taxusbollen)

1/3 verband

keperverband

elleboogverband: dia schuin houden!! zie aanwijzingen op dia!

Visgraatverband: boven-onder!

Blokverband

dubbelkeperverband

Kleiklinkers Vande Moortel:

colosseum

antraciet

saffraan

paars

kastanje

grafiet

eboniet

mahonie

koperbruin patiné

lava

bordeaux

geel

campus

arena

atrium

forum

vanille

bronsgeel patiné

amarant

sepia

camel

Terca:

Nero

retro nostalgia

retro havana

retro castello

Tekst : Emke Van Gassen.
Fotos : Emke Van Gassen, Terca, Vande Moortel.