 De tijd dat zolders uitsluitend dienden als bergruimte ligt lang achter ons. Iedere cm2 van de woning is kostbaar en wordt dan ook zo efficiënt mogelijk benut. Om ten volle te kunnen genieten van die ruimte onder het dak heb je natuurlijk licht nodig. En dan nog liefst echt natuurlijk licht. Met een dakvenster is dat zo geklaard.
Enkele pannen wegnemen, een paar kepers of balken doorzagen, het venster plaatsen en klaar is kees. Deze voorstelling van de zaken is wel een beetje overdreven, zó gemakkelijk is het nu ook weer niet. Maar na de kleine doe-het-zelfcursus die volgt zal je dit werkje zeker tot een goed einde brengen.
Slaapkamers, bureau, speelkamer, badkamer: ze vinden steeds vaker hun plaats onder het dak. Die kamers moeten verlicht, geventileerd en geïsoleerd worden en indien mogelijk ook een uitkijk naar buiten bieden zonder dat ze inkijk toelaten. Als er geen muur beschikbaar is om een verticaal venster te installeren, bestaat gelukkig de mogelijkheid een vlak dakvenster in het dakschild te plaatsen. We bekijken hier stap per stap hoe je zo’n raam zelf kan plaatsen. We kozen voor een dak met pannen, omdat die veruit het meest voorkomen en een raam van het merk VELUX, om dezelfde reden. VELUX is zo bekend dat het zelfs een soortnaam geworden is. Vlakke dakvensters van andere firma’s worden trouwens op dezelfde manier geplaatst.
Hou rekening met de Specifieke omstandigheden
Vooraleer je aan het werk begint, moet je eerst uiteraard nagaan of je wel een dakvenster mag en kan plaatsen.
Reglementering
Je hebt geen stedenbouwkundige vergunning nodig (zie het vorige nummer van Beter bouwen & verbouwen) voor zover je niet in natuurgebied of in een andere - ook stedelijke - omgeving woont die beschermd is. Denk er wel aan dat je volgens het Burgerlijk Wetboek bepaalde afstanden in acht moet nemen ten overstaan van de buren. Als het raam recht uitkijkt op de aanpalende eigendom moet de afstand tot de perceelgrens minstens 1,90 m bedragen. Een raam dat schuin uitkijkt op de buur moet een afstand van minstens 60 cm respecteren.
 Dakbedekkin
De dakpannen moeten in goede staat zijn, geen barsten of scheuren vertonen en goed in elkaar passen.
Maak van de gelegenheid gebruik om ook de staat van de dakgoot en de afwerking aan puntgevels, schoorstenen en nokpannen te controleren.
Oude daken waarvan de pannen vastgecementeerd zijn langs de binnenkant kunnen aanleiding geven tot vochtproblemen. Naast het feit dat dit systeem de ventilatie belet, zal ook het wegnemen van pannen moeilijker zijn, met kans op breuk. Het blijft natuurlijk mogelijk om in zo’n dak een venster te plaatsen, maar het valt te overwegen om de dakbedekking meteen te vernieuwen.
Gebinte
Het daktimmerwerk, en dan vooral de dragende elementen, zoals nokbalken, gordingen en spanten, moet gezond en in goede staat zijn. De dakconstructie moet zo kunnen aangepast worden dat ze geïsoleerd en afgewerkt kan worden.
Controleer of het gebinte behandeld is met een schimmeldodend en insectenwerend middel. Dat geldt ook voor de nieuwe elementen die je gaat plaatsen. Ze zullen immers niet meer bereikbaar zijn na het werk.
Voorbereiding
Ga na of je het raam dat je denkt te kopen wel langs de trap naar boven kan krijgen. Indien dat niet het geval is kies je beter twee kleinere ramen.
¿ Zorg ervoor dat je een voldoende lange verlengkabel hebt. Het kan misschien nog nét zonder, maar elektrisch gereedschap zal de klus hoe dan ook veel sneller doen verlopen.
¿ Tot een goede voorbereiding behoort ook dat je de zolder eerst wat opruimt, zodat je er comfortabel kan werken en er eventueel twee schragen kan plaatsen waarop je het raam kan leggen.
¿ Voor de plaatsing kies je natuurlijk een droge dag uit (één dag zou ruimschoots moeten volstaan); maar hou toch maar een zeil of een plastic folie achter de hand voor noodgevallen.
¿ Vraag een vriend of vriendin je een dagje te helpen. Voor bepaalde handelingen is hulp echt wel noodzakelijk, zeker bij het plaatsen van het raam zelf en om de opengaande beglaasde delen te beschermen.
Welk raam?
Bij de keuze van het raamtype (afmetingen, wijze van openen) moet je op nogal wat zaken letten.
Sommige technische beperkingen kunnen ervoor zorgen dat de mogelijke afmetingen van het raam eerder klein zullen uitvallen. Je kan bijvoorbeeld niet altijd aan de dragende balken van het gebinte raken. Indien dat toch noodzakelijk is, raden we je aan een vakman te contacteren en het werk uit te besteden (je kan allicht wel wat helpen).
¿ Om voldoende daglicht binnen te krijgen, zou de oppervlakte van het raam (of de ramen) ongeveer 10% moeten bedragen van de oppervlakte van je kamer (voor een vloeroppervlakte van 10 m2 bijvoorbeeld, kies je dus het type van 114 x 118 cm).
¿ De grootte van de ramen zal ook afhangen van de dakhelling. Is die gering (15 à 35°), kies dan bij voorkeur hogere ramen. Je zult ze makkelijk kunnen openen en een goed uitzicht hebben op wat er zich buiten afspeelt.
¿ Een wentelend dakvlakvenster, met bediening bovenaan, kan laag geplaatst worden. Het wentelend gedeelte roteert 180°. Het uitzetvenster is speciaal ontworpen voor daken met een zwakke hellingsgraad. Het raam gaat open naar buiten toe; de handgreep bevindt zich onderaan.
¿ Installeer je een smal raam dat precies past tussen twee kepers (de smalste VELUX-vensters zijn 55 cm breed, die passen dus net tussen kepers die op 60 cm van elkaar staan), dan moet je minder verzagen, wat de plaatsing veel vergemakkelijkt. Om toch meer lichtinval te verkrijgen, kun je verschillende van deze smalle ramen plaatsen, boven of naast elkaar.
¿ Je hebt de keuze tussen verschillende types thermische, akoestische, zonwerende en veiligheidsbeglazingen. Kies in elk geval voor super-
isolerend glas.
¿ Kies ook een raamtype dat je helemaal kan openen. Dat is makkelijk om het te reinigen, maar ook als je om een of andere reden toegang moet hebben tot het dak.
Waar?
Naast de technische omstandigheden die de plaats van een raam beperken, kunnen andere factoren een rol spelen.
Hou er rekening mee dat je vanuit het raam de omgeving zal kunnen zien (als het niet te hoog in het dakvlak geplaatst wordt natuurlijk). Dat kan een schitterend landschap zijn maar ook een nabijgelegen appartementsgebouw. In dat laatste geval ben jij het die gezien kan worden.
¿ In een speelkamer of een bureau mag de zon volop schijnen, zonder weliswaar storend te zijn. Hier opteer je best voor grote ramen.
Een slaapkamer moet verlicht maar ook volledig verduisterd kunnen worden. Met de huidige verduisteringsmogelijkheden is er geen enkele reden om ook hier niet voor het grootst mogelijke exemplaar te kiezen. Hetzelfde geldt voor de badkamer.
¿ Bekijk ook het architecturale aspect van de woning en probeer indien mogelijk de dakvensters op een zelfde verticale lijn te plaatsen als de openingen in de gevel.
¿ Bepaal de meest geschikte plaats. Voor een goed uitzicht plaats je het dakraam zó, dat het hart van het raam ongeveer 1,5 meter boven de vloer komt te zitten. Het is ook interessant als je zowel rechtstaand als zittend naar buiten kunt kijken. De onderkant van het raam moet zich dan op 0,90 m van de vloer bevinden. Het raam, in geopende stand, moet hoger zijn dan 1,80 m. Ramen voor een licht hellend dak moeten dus hoger zijn dan bij een steil dak.
¿ Voorzie voldoende afstand tot de gemene muren (zie hoger) en tot de schoorstenen (minimaal 3 pannen tussen laten). Het raam mag ook niet dichter dan 2 à 4 pannen (afhankelijk van de grootte) bij de nok komen (om de bovenste slab te kunnen plaatsen, zou je anders de nokpannen moeten losmaken).
¿ Zorg ervoor dat je makkelijk aan het openingssysteem geraakt, toch als dat een gewone hendel is. Je kan natuurlijk ook zorgen voor een openingssysteem met een staaf, een haak, een kruk of met afstandsbediening.
Bij oudere woningen kan men zich soms de vraag stellen of een vlak dakraam wel past in een rustiek dak. Een dakkapel kan daar meer aangewezen zijn, maar is een stuk duurder.
Waar kopen?
In de betere doe-het-zelfzaken en bij vele handelaren die hout of bouwmaterialen verkopen kan je vlakke dakvensters kopen. Specifieer duidelijk:
het gekozen type en het openingssysteem (wentelen of uitzetten en wentelen),
¿ welke gootstukken nodig zijn (in functie van de dakbedekking met pannen, leien, zink, golfplaten...),
¿ eventueel het type binnenafwerking, of je speciaal glas wilt, gordijnen, een afstandsbediening...
Controleer de prijs en - indien je het raam niet meteen kan meenemen - de leveringstermijn.
Koop, indien mogelijk bij dezelfde leverancier, de balken, panlatten en andere materialen die je nodig hebt.
 Aan de slag
Eens het materieel ter plaatse en je hulpje beschikbaar, kan je aan de klus beginnen.
Lees aandachtig de plaatsingsvoorschriften van de fabrikant. Je zult vaststellen dat de handleiding van de VELUX-ramen louter visueel (dus zonder tekst) en makkelijk te begrijpen is.
De dakopening maken
Nu moet je een opening in het dakgebinte maken om het raamkader in te plaatsen. Dat werkje gebeurt (net als de volledige plaatsing overigens) van binnenuit.
Onder de dakpannen van bestaande woningen kunnen zich een onderdak (een folie of een lichte stijve plaat) en isolatie bevinden. Probeer die alleen te verwijderen waar het absoluut nodig is. Dat kan gebeuren met een cutter.
¿ Neem dan enkele pannen weg - let op dat je de andere niet te veel verschuift, zodat je een kleine kijkopening krijgt van zo’n 50 cm op 50 cm. Doe dat liefst met een kort zaagje zodat je niet per ongeluk pannen van het dak stoot. Enkele panlatten zal je waarschijnlijk al wel moeten doorzagen.
¿ Langs die kleine opening kan je nu één voor één de pannen wegnemen die zich op de plaats bevinden waar het dakraam moet komen. Bepaal de onderste rij pannen (onder het raam) die je zult behouden, waarbij je er rekening mee moet houden dat het kader van het raam ongeveer 8 cm hoger komt. Let op: er kan altijd een dakpan naar beneden vallen. Waarschuw dus je medebewoners en zet een stuk van de stoep of de tuin af.
¿ Eens de pannen verwijderd zijn kan je de dakopening maken op de grootte die nodig is. De afstand tussen de kepers is gewoonlijk kleiner dan de breedte van het raam, zodat je daar stukken van zal moeten verwijderen. Vaak kan je wel één keper behouden, wat het werk zeker vergemakkelijkt.
¿ Begin met de binnen de opening vallende panlatten en tengelatten met een handzaag of decoupeerzaag één na één door te zagen en te verwijderen.
¿ Na de latten die voor de opening komen, moeten ook de kepers die in dit vlak vallen, verwijderd worden.
¿ Duid de plaatsen waar gezaagd moet worden altijd aan met een winkelhaak en let erop dat je met de zaag (gebruik hiervoor handzaag of cirkelzaag naargelang wat het gemakkelijkst is) geen nagels raakt.
¿ Plaats altijd zo vlug mogelijk de dwarsbalken (raveelbalken) of de verticale verstevigingen nadat je een deel van een keper verwijderd hebt.
Om de juiste plaats van die laatste te bepalen neem je eerst de buitenmaat van het dakraam en breng je die over op de raveelbalkjes. Zaag vervolgens een extra keper die tussen de beide dwarsbalken in komt, als tweede zijkant van het kader.
Met rechte verzagingen op 90°, en de keperbalkjes en kepernagels bij de hand, kan iedere doe-het-zelver zonder veel problemen een dakopening maken volgens de regels van de kunst.
 Het raam uit het raamkader halen
Zorg ervoor dat je over voldoende plaats beschikt om het raam uit de verpakking te halen. Verzamel alle accessoires op dezelfde plaats. Met zijn tweeën kun je nu het eigenlijke raam (het opengaande gedeelte) uit het raamkader halen. Een van beiden houdt het kader vast, de andere het raam. Door op de pen te duwen, komt het raam los. Plaats het op een veilige plek, je zult het pas op het einde nodig hebben.
Het raam gereed maken
Plaats de hoekijzers (4 voor gewone en 6 voor hoge ramen) op het raamkader. Zij zullen een precieze en gemakkelijke plaatsing van het kader mogelijk maken. De hoekijzers worden gewoon in een gleuf van het raamkader geschoven die standaard voorzien is op de hoogte waar het raamkader op de kepers zal komen. Het raamkader zal met die metalen hoekijzers op die latten steunen.
Steunlatten
Nu moet je eerst een (of enkele) tijdelijke steunlat(ten) plaatsen. Een lat komt onderaan op 6 à 8 cm van de onderste rij dakpannen, een tweede bovenaan, zo’n 4,5 cm boven het raam, een derde zo’n 4 à 6 cm naast het raam. Op die manier heb je een ’speling’ van 2 à 3 cm langs alle zijden van het raamkader.
Het raamkader plaatsen
Maak dan het raamkader vast aan de kepers door de bevestigings-
ijzers en met behulp van de bijgeleverde schroeven. Schroef die eerst rechtsboven en linksonder vast. Controleer of dan alles haaks is (diagonalen moeten gelijk zijn) en schroef de twee andere haken vast.
Daarna verwijder je de steunlatten en kan je beginnen aan de afwerking - langs de buitenkant - van het dakvenster.
Afwerking langs buiten
Maak de werkruimte proper vooraleer de doos met de gootstukken te openen. Vouw geen enkel stuk bij het uitpakken.
Neem de gewafelde loden slabbe met het profiel dat voorzien is van gaten, en bevestig het op het onderste deel van het raamkader met de lange schroeven. Vooraleer het lood over de onderste pannen te plooien, kan je de bovenkant van die pannen eventueel wat afslijpen, zodat ze platter worden. Druk nu het lood zorgvuldig op de pannen.
¿ Als sluitstuk volgt de waterdichte afwerking van alle kanten. Voor gegolfde materialen zoals dakpannen worden H-profielen gebruikt. Voor vlakke dakbedekkingsmaterialen zoals leien worden L-profielen gebruikt. Druk de profielen goed aan en klik ze in elkaar, zowel bovenaan als onderaan en opzij.
¿ Plaats de zijdelingse gootstukken (die zijn voorzien van een elastische schuimdichting tegen vocht en wind). Er is een linker- en rechtermodel. Maak ze beide vast op het raamkader en de kepers met de plooibare verbindingshaken en de schroeven. Twee metalen profielen die eveneens vastgeschroefd worden, bekronen het geheel.
¿ Eindig met de plaatsing van het bovenste gootstuk. Pas dit zorgvuldig in en bevestig de laterale gootstukken eraan met twee schroeven op de daartoe voorziene plaatsen.
¿ Plaats het laatste profiel dat nu overblijft op dit gootstuk en vouw de twee voorziene verbindingshaken over de bovenste rand. Dit profiel moet op een afstand van 6 tot 15 cm komen van de bovenliggende pannenrij.
¿ Nu blijven je nog twee lichtgrijze elementen over. Die bevestig je langs binnen aan de zijkant. Zij dienen om het onderdak in te bevestigen.
Afwerking langs binnen
De kier tussen het raamkader en het kader in het daktimmerwerk is een koudelek. Dat kan je dichten met minerale wol of polyurethaanschuim.
De pannen terugleggen
Je hebt vanzelfsprekend alles zo berekend dat je slechts een minimum aan pannen moet versnijden. Waar dat toch nodig is gebruik je de haakse slijper en voor kleinere stukken de ’papegaaibektang’. Vergeet daarbij niet je veiligheidsbril op te zetten.
¿ Van de beide onderste zijdelingse pannen, kan je de ’neus’ afsnijden die dient om ze vast te houden op de panlatten. Maak een gat van ± 6 mm bovenaan de pan waardoor je een koperdraad kan bevestigen. Deze draad zal de pan zeker op haar plaats houden.
¿ Leg nu de pannen terug, mooi in lijn met de rest van het dak. De pannen moeten ook mooi vlak gelegd worden (soms kan de schuimdichting te hoog liggen en moet ze aangepast worden). Zorg ervoor dat de afstand tussen de pannen links en rechts van het raam gerespecteerd wordt zodat de bovenste rijen mooi in elkaar kunnen passen. Ontstof alle randen en buitengootstukken. Duw een laatste maal het lood tegen de pannen.
¿ De pannen die je over hebt gooi je best niet weg. Het is altijd nuttig een kleine reserve te hebben voor latere herstellingen.
Plaats het raam in het raamkader
Ruim nog eens op vooraleer het raam terug in het raamkader te plaatsen. Daarvoor heb je geen gereedschap nodig, zelfs geen schroevendraaier. Gezien het gewicht en het delicate manoeuvre, doe je dit best met zijn tweeën. Je moet het raam eerst tot buiten het dakvlak tillen vooraleer je het kunt laten zakken en plaatsen. Schuif het diagonaal doorheen het kader en breng de openingsgeleiders tot boven de hengsels waarin ze moeten komen. Wanneer ze links en rechts goed gepositioneerd zijn kan je zonder problemen het raam plaatsen.
Je dakvenster is klaar!
Test de goede werking uit in verschillende openingsposities. Controleer ten slotte nog even of je bij de laatste maneuvers geen pannen hebt verplaatst.
Besluit
Een dakraam plaatsen is niet zo moeilijk, maar je moet er toch een dag voor uittrekken. Want de voorbereiding neemt heel wat tijd in beslag.0 Maar die ene dag werk zal je woning wel levenslang een grote meerwaarde bezorgen.
Illustratie : Velux
Wat heb je nodig?
Materieel
¿ meter
¿ potlood
¿ winkelhaak
¿ handzaag, cirkelzaag
¿ papegaaibektang
¿ sergeant (of lijmknecht) waarmee twee balken kunnen worden opgespannen
¿ schroefboormachine
¿ haakse slijpmachine met steenschijf
¿ schroevendraaiers
¿ kleine hamer voor fijne nagels, en zwaardere hamer voor kepernagels
MateriaaL
¿ Nagels van 12,5 cm voor de kepers
(± 24 stuks) en nagels van 6,5 cm voor
de panlatten.
(± 30 stuks)
¿ 4 kepers (meestal) van 2,1 m lengte en van dezelfde sectie als de bestaande kepers (gewoonlijk volstaat 7 x 9 cm of 5,5 x 6,5 cm). Kies voor ongeschaafde kepers en indien ze niet behandeld zijn, breng dan een schimmeldodend en insectenwerend product aan.
¿ 3 panlatten van 2,10 m met dezelfde doorsnede als de bestaande latten. |
