	Praktische raadgevingen

	Raad van de maand

	Evenementen

Drogisterijproducten

Reinigen, ontstoppen, afbijten of verven: je drogist weet er raad mee!

Een huis bouwen of kopen is één ding, het onderhouden een ander. Wie zijn woning niet onderhoudt, ziet ze algauw verkommeren en in waarde dalen. Een regelmatige poetsbeurt, op tijd en stond een lik verf op ramen en muren, het zijn klussen die erbij horen. Het komt er alleen op aan voor elke klus het juiste product te vinden.

Tot voor twintig jaar stelden we ons nauwelijks vragen bij de onderhouds- of drogisterijproducten die we dagelijks gebruikten. De gemiddelde burger had een blind vertrouwen in de vooruitgang en de knowhow van de chemische industrie. Veel van die producten waren achteraf gezien wel efficiënt, maar bij nader inzien ook bijzonder milieuonvriendelijk.

Het groeiend milieubewustzijn zorgde ervoor dat naar alternatieven werd gezocht. Vandaag zijn klassieke drogisterijproducten weliswaar nog altijd op de markt, maar bestaan er steeds meer doeltreffende alternatieven die de natuur veel minder of niet belasten en bovendien veel minder gevaarlijk zijn voor de gezondheid. Ieder jaar gebeuren er namelijk nog altijd veel te veel ongevallen, soms met fatale afloop, door een verkeerd gebruik van oplosmiddelen, ontstoppers en ander bruisend tuig.

Reinigingsmiddelen

De meest gebruikte producten voor de schoonmaak zijn de reinigingsmiddelen. Grosso modo maken we een onderscheid tussen allesreinigers en specifieke badkamer- en keukenreinigers, ruitenreinigers, wc-reinigers, en vloerreinigers.

1. Allesreinigers

Zoals het woord het zegt zijn deze producten geschikt voor het verwijderen van allerlei soorten vuil. De vorm waarin ze worden aangeboden verschilt sterk.

Men heeft naast de klassieke vloeistoffen die in water worden opgelost, gelvormige allesreinigers en allesreinigers in verstuiververpakking. Die worden onverdund toegepast en zijn niet bedoeld voor gebruik op vloeren, enkel op kleine oppervlakken. Sommige bevatten bleekwater (javel).

De meeste allesreinigers uit drogisterijen scoren goed op het vlak van efficiëntie. Zowel voor vettige oppervlakken, kalk- en zeepresten als vuile vloertegels blijken ze doeltreffende resultaten te halen. Producten zonder bleekwater zijn sowieso te verkiezen boven de andere, omdat ze minder bijtend zijn voor de huid en minder schadelijk voor het leefmilieu.

2. Badkamer- en keukenreinigers, ruiten-, wc- en vloerreinigers

Sinds een tiental jaren zijn er ook heel specifieke onderhoudsproducten op de markt.

Goede badkamer- en keukenreinigers zijn zinvol omdat ze doeltreffender zijn dan schuurcrèmes en allesreinigers om kalksporen en zeepresten te verwijderen. Toch doe je er goed aan ze met de nodige omzichtigheid te gebruiken. In hun samenstelling zitten vaak bijtende stoffen, nadelig voor mens en milieu.
Ruitenreinigers zijn er in drie soorten: geconcentreerde producten om aan te lengen, spuitbussen en verstuivers. De eerste zijn vooral geschikt voor het snel wassen van stoffige ramen. Ze blijken echter niet doeltreffender dan allesreinigers of detergenten. Spuitbussen scoren goed, maar hebben als nadeel dat hun inhoud zeer ontvlambaar is en ze minder milieuvriendelijk zijn dan verstuivers. Deze laatste zijn handig voor gewone ramen, voor moeilijk bereikbare plaatsen en het verwijderen van sporen van een trekker.
Wc-reinigers moeten ontgeuren en ontkalken. Veel van die geuren zijn echter bedwelmend en ongezond. Specifieke ontkalkers zijn doeltreffend, zowel voor het reinigen als het ontkalken, maar zijn bijtend en schadelijk voor het milieu. Wc-blokjes geven een parfumgeur, maar voorkomen geen kalkaanslag. Bovendien kunnen ze de kiemen in de beerputten, nodig voor de biologische afbraak van de reststoffen, doden. Vooral blokjes met javel zijn af te raden.
Vloerreinigers kunnen nuttig zijn, maar moeten aangepast zijn aan het soort vloer. Stenen vloeren worden nadat ze stofvrij zijn gemaakt, best gereinigd met water en bruine zeep of een allesreiniger. Houten vloeren, laminaat, vinyl en dergelijke hebben vaak voldoende aan een beurt met zwabber en de klassieke dweil met lauw water.

3. Alternatieven

Een aantal van de hierboven vernoemde producten, zoals allesreinigers bijvoorbeeld, zijn doeltreffend, maar meestal niet goedkoop, vaak milieubelastend en soms slecht voor de gezondheid. Vooral producten met bleekwater moet je vermijden.

Van alle reinigingsmiddelen die in de winkel worden aangeboden, genieten deze op basis van plantaardige, wasactieve stoffen de voorkeur, omdat ze grondig reinigen en de impact op het leefmilieu beperkt houden. Enkele merknamen: Froggy, Ecover, Sonett, Biotop...
Waarom geen microvezeldoekje: goedkoop, doeltreffend en milieuvriendelijk. Door zijn sterk reinigend vermogen is er zelfs geen schoonmaakproduct meer nodig. Het blijkt dat zo’n doekje en wat warm water bij vlekken een beter resultaat oplevert dan een gewoon doek en warm sopje.
Voor een goede reiniging van het toilet, doet een regelmatig gebruik van de wc-borstel wonderen.
Kalkaanslag in de badkamer kan je te lijf gaan met azijn, een zure reiniger of een schuurmiddel. Zo verwijder je de voedingsbron voor micro-organismen, wat het gebruik van desinfecteermiddelen overbodig maakt.

Ontstoppers

Niets wekt zoveel ergernis als een verstopte afvoer van wastafel, gootsteen of toilet. Meestal doen zich dergelijke incidenten voor nét op het moment dat je dringend weg moet.

In drogisterijen en doe-het-zelfzaken is een overvloed aan chemische producten te koop die deze klus voor ons zouden moeten klaren.

Meestal werken ze op basis van het corrosieve natriumhydroxide of bijtende soda, en die adjectieven zeggen precies wat ze doen. Ze zijn te verkrijgen in vloeibare vorm of gel, in poeders of korrels. In contact met water ontstaat er een chemische reactie, waarbij warmte en gasbellen worden gevormd die de werking van het product bevorderen, maar (heel) gevaarlijk kunnen zijn wanneer je de dampen inademt of er spatten op je huid terechtkomen.

Ontstoppers op basis van actieve chloor worden nog maar weinig verkocht, die op basis van zwavelzuur moeten door een vakman worden toegepast.

Het dient gezegd: chemische ontstoppers blijken meestal efficiënt en zeker veel doeltreffender dan hun biologische broeders. Ze moeten echter met de nodige omzichtigheid worden gebruikt, niet alleen omdat ze gevaarlijk kunnen zijn voor de mens maar ook omdat ze de materialen waarmee ze in contact komen, kunnen aantasten. Vooral bij vaste chemische producten met natriumhydroxide kan de temperatuur hoog oplopen, bij normale dosis tot zo’n 70 °C.

Alternatieven

Zogenaamde biologische ontstoppers werken op basis van bacteriën of enzymen en bevatten geen corrosieve of irriterende producten. Het gevaar voor de gebruiker is daardoor veel kleiner. Helaas geldt hetzelfde voor de prop vuil die je wastafel verstopt. Testen tonen aan dat deze producten weinig doeltreffend zijn.

De beste alternatieven voor chemische ontstoppers: de zuignap en de spiraalveer. De rubberen zuignap is heel doeltreffend als hij goed wordt gebruikt. Een spiraalveer - een flexibele veer in een trommel met draaisysteem - werkt mechanisch en dus op spierkracht. Daar is meestal geen vuil tegen opgewassen. Bij een verstopte wc-afvoer kan je het ook eerst proberen met een rubberen ontstopper.

Speciale mechanische wc-ontstoppers, met een lengte van een tweetal meter, zijn het efficiëntst.

Rioolverstopping laat je je loodgieter best te lijf gaan met de zogenaamde rioolrat. Deze is 15 meter lang en wordt elektrisch aangedreven.

Zoals vaak luidt ook hier: beter voorkomen dan genezen. Zorg er dan ook voor dat er zich in de afvoerleidingen geen organisch materiaal opstapelt.

Afbijtmiddelen

Verf verwijderen is nooit een gezellige en zeker geen makkelijke klus. Het menselijk brein heeft echter technieken ontwikkeld om je daarbij een handje toe te steken. Afbijtmiddelen zijn er één van. Ze bevatten echter solventen zoals methyleenchloride of bijtende soda en zijn erg giftig en schadelijk voor mens en milieu. Daarom worden ze alleen gebruikt als andere middelen echt niet meer kunnen helpen. Door verdamping kunnen deze solventen in hoge concentraties aanleiding geven tot hoofdpijn, duizeligheid, irritatie van slijmvliezen en ogen, zelfs schade aan nieren, lever of het zenuwstelsel. Daarom is het bijzonder belangrijk in open lucht of in ieder geval in een goed verlucht vertrek te werken. Ook is het nodig om kleding te dragen die je lichaam goed afschermt, met bijvoorbeeld lange mouwen, handschoenen in butylrubber - geen latex of gewoon rubber - en een beschermende bril.

De doeltreffendheid van afbijtmiddelen is bewezen. Ze worden ruwweg met de borstel aangebracht op het werkvlak waarvan de verf of vernis weg moet. Het product werkt even in, waarna de verf of vernis blazen gaat vertonen en je ze kan wegschrapen.

De meeste producten zijn het doeltreffendst op alkydverf (ook wel email- of olieverf genoemd) en acrylverf, maar ook vernis gaat er na een inweektijd van enkele uren gegarandeerd af.

Alternatieven

Een goed alternatief voor afbijtmiddelen zijn verfstrippers. Ze produceren hete lucht die je op de plek richt waar de verf weg moet, om die te doen smelten. Met een schildersmes of schraper wordt de gesmolten verf dan verwijderd. Helaas volstaat zo’n behandeling in de meeste gevallen niet, zeker niet als het hout in zijn oorspronkelijke staat moet worden hersteld. Dan moet er met de hand worden bijgeschuurd. Sinds kort kan je ook een lakfrees kopen. Deze gelijkt op een haakse slijper. In plaats van een schijf is hij uitgerust met snijplaatjes die de verflaag weg moeten frezen. Hij blijkt echter vooral bruikbaar voor grote effen oppervlakken, minder voor lijsten en inkepingen.

Verven

Verf bestaat grosso modo uit een oplosmiddel, een bindmiddel, vulstoffen en hulpstoffen, waaronder pigmenten. Veel oplosmiddelen behoren tot de grote groep van vluchtige organische stoffen (VOS). Deze stoffen hebben als gemeenschappelijke eigenschap dat ze vrij snel verdampen bij kamertemperatuur, waardoor ze overvloedig in de lucht binnenshuis aanwezig zijn. Ze hebben vaak een zeer specifieke geur en zijn over het algemeen licht ontvlambaar.

In synthetische verven zitten oplosmiddelen die erg belastend zijn voor de gezondheid. Je kan deze verven herkennen aan het feit dat de borstels waarmee je schildert, met white spirit moeten schoongemaakt worden.
De laatste tijd hebben watergedragen verven de wind in de zeilen, maar in tegenstelling tot wat wel eens wordt verkondigd, zijn die ook niet vrij van organische solventen. Muurverven bevatten er ongeveer 10%, dit om technische redenen. Dat is uiteraard minder dan de klassieke synthetische verven, maar toch. Bij de solventen die bij watergedragen verven worden gebruikt, vinden we alcohol en glycolethers terug. Sommige van deze glycolethers zijn giftig en kunnen het endocrien systeem (de klierwerking) verstoren. Geruststellend alvast is dat die vluchtige organische stoffen (VOS) verdampen en geleidelijk verdwijnen naarmate de verf droogt. Watergedragen verf is dus beter dan de solventgedragen verf, maar helaas ook milieubelastend. Er zitten ook schimmelwerende middelen en emulgatoren in die de kwaliteit van het grondwater aantasten en schadelijk zijn voor mens en dier.
De zogenaamde latex-, acryl- en vinylverven bestaan voor het grootste deel uit kunststofpartikels die door geen enkel waterzuiveringsstation tegengehouden worden en dus vroeg of laat in zee belanden.

Hoe dan ook: maximaal verluchten bij het schilderen is een must. En wacht een week vooraleer een kind te slapen te leggen in een pasgeverfde kamer.

Alternatieven

Veel beter dan synthetische en watergedragen verven zijn natuurverven. Natuurverven bestaan voor het grootste deel uit plantaardige of minerale grondstoffen. Die zijn hernieuwbaar of onuitputtelijk. Een ander pluspunt is dat de bestanddelen in de afvalfase goed afbreken.
Minerale verven, silicaatverven en kalkcaseïneverven zijn natuurlijke producten die je kan gebruiken voor muren en plafonds.
Als je hout verft, gebruik dan dampdoorlatende verven op basis van plantaardige oliën.

Toch is ook hier niet alles rozengeur en maneschijn. Proeven gedaan door de consumentenvereniging Test-Aankoop tonen aan dat sommige natuurlijke verven eveneens vluchtige organische stoffen bevatten. Natuurlijke VOS (terpenen) kunnen aanleiding geven tot irritatie en allergieën. In feite garandeert alleen de aanwezigheid op de verpakking van het Europees ecolabel een maximale inachtname van de gezondheid en het milieu, omdat het is toegekend op basis van een veeleisend lastenboek. Een vermelding als ’natuurlijk’ verbindt de fabrikant tot niets, want het gebruik van dat woord is niet gereglementeerd. (Meer over natuurverven in ons nr. 193 van oktober 2003.)

Besluit

Met drogisterijproducten is het opletten geblazen. Veel organische chemicaliën blijken wel doeltreffend te werken, maar zijn ook heel agressief. In een tijd waar steeds meer belang wordt gehecht aan een kwaliteitsvolle leefomgeving en een verantwoorde attitude tegenover de natuur, moeten efficiënte alternatieven de voorkeur krijgen. Gelukkig beseft ook de industrie dat hier een gat in de markt is. Ecologische producten moeten op termijn de schadelijke middelen vervangen en onze kinderen een gezondere wereld nalaten.

Opgelet voor deze drogisterijproducten!

Slecht voor de gezondheid

De meeste drogisterijproducten bevatten schadelijke stoffen voor mens en milieu. Gebruik ze dan ook met de grootste omzichtigheid.

Intoxicatie met huishoudproducten (afbijtmiddelen, verven...) gebeurt accidenteel, zowel bij volwassenen als bij kinderen.

Bij volwassenen gaat het vaak om ongevallen door een slechte manipulatie (spatten in de ogen of huid, inhalatie van solventen, vrijkomen van chloor bij het mengen van bleekwater met een zuur). Kinderen nemen producten soms rechtstreeks in de mond of krijgen spatten in de ogen of de mond wanneer een product toevallig binnen handbereik bleef.

De meeste intoxicaties met huishoudproducten met een ziekenhuisopname tot gevolg, betreffen drogisterijproducten en producten voor doe-het-zelvers (sterke basen en zuren, ammoniak, white spirit en thinners, afbijtmiddelen...), gevolgd door producten voor algemeen huishoudelijk gebruik (ontstoppers, ontkalkers, essentiële oliën gebruikt als ontgeurders) en bleekmiddelen (voornamelijk hypochlorieten).

Intoxicatie als gevolg van hypochloriet (bleekwater, tabletten voor het zwembad) zijn vaak het gevolg van het mengen van bleekwater met een zuur, waardoor chloor vrijkomt. Irritatie van de luchtwegen door chloorgas eindigt in een aantal gevallen in een ziekenhuisopname.

Producten en afval worden als gevaarlijk beschouwd als ze één van de volgende eigenschappen hebben:

(Licht) ontvlambaar: stoffen die makkelijk vuur vatten, zoals verf en solventen.
Explosief: stoffen die kunnen ontploffen als ze worden blootgesteld aan warmte, schokken, druk of onverenigbare chemische stoffen, bijvoorbeeld zuren.
Bijtend: stoffen die een vernietigende werking kunnen uitoefenen wanneer ze in aanraking komen met levende weefsels, bijvoorbeeld ovenreinigers, ontstoppers.
Toxisch: stoffen die ziektes tot de dood kunnen veroorzaken wanneer ze worden ingeslikt, ingeademd of opgenomen via de huid, zoals verfverdunners en pesticiden.

Opletten met bleekwater (Javel)

Het mengen van bleekwater met een zuur is een vaak voorkomende oorzaak van ongevallen. Bijvoorbeeld bij het reinigen van de wc-pot wanneer bleekwater gelijktijdig met een ontkalker wordt gebruikt. Het zuur van de ontkalker werkt in op het bleekwater, waarbij chloordampen vrijkomen. Eenmalig inademen van chloor kan aanleiding geven tot irritatie van de bovenste luchtwegen met tranende ogen, neusloop, een prikkelende keel en hoest tot gevolg. Langdurige blootstelling, of bij een persoon met astma, zorgen voor meer uitgesproken ademhalingsklachten waarvoor een medische behandeling nodig is.

Snel ingrijpen!

Spatten in de ogen: spoelen met lauw, stromend water gedurende ten minste 10 minuten en vervolgens zo snel mogelijk een oogspecialist raadplegen.
Contact met de huid: spoelen met lauw, stromend water gedurende 20 minuten en meteen een arts raadplegen. In bepaalde gevallen is de opname in een brandwondencentrum noodzakelijk.
Inname bijtend product: onmiddellijk de dienst 100 (of 112) contacteren. Spoedopname in ziekenhuis is nodig. Voor info en urgenties: Antigifcentrum: 070/245 245 (24/24).

Interessante websites